تبلیغات
مذهبی - توحید در خالقیت و ربوبیت
جمعه 27 فروردین 1389

توحید در خالقیت و ربوبیت

   نوشته شده توسط: جواد ابوترابی    

فلاسفه پیشین برای اثبات توحید در خالقیت و نفی شریک برای خدای متعال در آفرینش و اداره جهان به این صورت استدلال می کرده اند که آفرینش منحصر به آفرینش مستقیم و بی واسطه نیست و خدایی که نخستین مخلوق را مستقیما و بی واسطه می آفریند افعال و مخلوقات او را هم با وساطت وی می آفریند و اگر صدها واسطه هم در کار باشد باز هم همگی آنها مخلوق با واسطه خدای متعال بشمار می روند و به تعبیر فلسفی علت علت هم علت است و معلول معلول هم معلول و در واقع با اضافه کردن همین مقدمه به براهین اثبات واجب الوجود معلولیت همه جهان را نسبت به وی اثبات می کرده اند .

اما بر اساس اصول حکمت متعالیه و مخصوصا با توجه به اصل تعلقی بودن وجود معلول و عدم استقلال آن نسبت به علت هستی بخش این مطلب تبیین روشنتر و استوارتری یافت و حاصل آن این است که هر چند هر علتی نسبت به معلول خودش از نوعی استقلال نسبی برخوردار است اما همگی علتها و معلولها نسبت به خدای متعال عین فقر و وابستگی و نیاز هستند و هیچگونه استقلالی ندارند از این روی خالقیت حقیقی و استقلالی منحصر به خدای متعال است و همه موجودات در همه شؤون خودشان و در همه احوال و ازمنه نیازمند به وی می باشند و محال است که موجودی در یکی از شؤون هستیش بی نیاز از وی گردد و بتواند مستقلا کاری را انجام دهد .

و این یکی از درخشانترین و ارزشمندترین دستاوردهای فلسفه اسلامی است که به برکت اندیشه تابناک صدر المتالهین به جهان فلسفه ارائه گردید .

همچنین فلاسفه براهین دیگری را برای توحید در خالقیت و ربوبیت اقامه کرده اند که مبتنی بر مقدمات نظری متعددی است و برای جلوگیری از اطاله سخن از ذکر و بررسی آنها صرف نظر می شود و تنها به برهانی که در قرآن کریم به آن اشاره شده (لو کان فیهما آلهه الا الله لفسدتا) بسنده می کنیم .

این برهان به چند صورت تقریر شده است و ذیلا تقریری را که روشنتر و به مفاد آیه نزدیکتر بنظر می رسد می آوریم این تقریر از دو مقدمه تشکیل می شود:

1- وجود هر معلولی وابسته به علت خودش می باشد و به دیگر سخن هر معلولی وجود خودش را با همه شؤون و متعلقاتش از علت هستی بخش خودش دریافت می دارد و اگر احتیاج به شروط و معداتی هم داشته باشد می بایست وجود آنها هم مستند به علت هستی بخش خودش باشد بنا بر این اگر دو یا چند علت هستی بخش در عرض هم فرض شوند معلول هر یک از آنها وابسته به علت خودش می باشد و هیچگونه وابستگی به علت دیگر یا معلولهای آن نخواهد داشت و بدین ترتیب ارتباط و وابستگی میان معلولهای آنها بوجود نخواهد آمد .

2- نظام این جهان مشهود آسمانها و زمین و پدیده های آنها نظام واحدی است که در آن پدیده های همزمان و ناهمزمان با یکدیگر ارتباط و وابستگی دارند اما ارتباط پدیده های همزمان همان تاثیر و تاثرات علی و معلولی گوناگون در میان آنها است که موجب تغییرات و دگرگونیهایی در آنها می شود و به هیچ وجه قابل انکار نیست و اما ارتباط بین پدیده های گذشته و حال و آینده به این صورت است که پدیده های گذشته زمینه پیدایش پدیده های کنونی را فراهم آورده اند و پدیده های کنونی هم به نوبه خود زمینه پیدایش پدیده های آینده را فراهم می سازند و اگر روابط علی و اعدادی از میان پدیده های جهان بر داشته شود جهانی باقی نخواهد ماند و هیچ پدیده دیگری هم بوجود نخواهد آمد چنانکه اگر ارتباط وجود انسان با هوا و نور و آب و مواد غذائی بریده شود دیگر نمی تواند به وجود خود ادامه دهد و زمینه پیدایش انسان دیگر یا پدیده دیگری را فراهم سازد .

با ضمیمه کردن این دو مقدمه نتیجه گرفته می شود که نظام این جهان که شامل مجموعه پدیده های بی شمار گذشته و حال و آینده است آفریده یک آفریدگار می باشد و تحت تدبیر حکیمانه یک پروردگار اداره می گردد زیرا اگر یک یا چند آفریدگار دیگری می بود ارتباطی میان آفریدگان بوجود نمی آمد و نظام واحدی بر آنها حکمفرما نمی شد بلکه هر آفریده ای از طرف آفریدگار خودش بوجود می آمد و به کمک دیگر آفریدگان همان آفریدگار پرورش می یافت و در نتیجه نظامهای متعدد و مستقلی بوجود می آمد و ارتباط و پیوندی بین آنها برقرار نمی شد در صورتی که نظام موجود در جهان نظام واحد همبسته ای است و پیوند بین پدیده های آن مشهود است .

در پایان باید این نکته را خاطر نشان کنیم که خالقیت و ربوبیت انفکاک ناپذیرند و پرورش و تدبیر و اداره امور یک موجود جدای از آفرینش او و آفریدگان مورد نیاز او نیست مثلا روزی دادن به انسان چیزی جدای از آفریدن دستگاه گوارش برای او و آفریدن مواد خوراکی در محیط زندگی او نیست و به دیگر سخن اینگونه مفاهیم از روابط آفریدگان با یکدیگر انتزاع می شود و مصداقی منحاز از آفرینش آنها ندارد بنا بر این با اثبات توحید در خالقیت توحید در تدبیر امور و سایر شؤون ربوبیت نیز ثابت می گردد

توحید در افاضه وجود

همچنین معنای دیگر توحید انحصار تاثیر استقلالی و افاضه وجود به ذات مقدس الهی است که شواهد فراوانی در آیات و روایات دارد و با توجه به برهانی که بر اساس اصول حکمت متعالیه برای توحید در خالقیت و ربوبیت اقامه شد بخوبی اثبات می گردد ولی در این زمینه کژاندیشیهایی وجود دارد که باید به آنها توجه کرد و از سقوط در دره های افراط و تفریط پرهیز نمود .

از یک سوی گروهی از متکلمین اشاعره به استناد ظواهر دسته ای از آیات و روایات بکلی سلب تاثیر از علل متوسطه نموده و اساسا منکر علیت و تاثیر برای آنها شده اند و خدای متعال را فاعل بی واسطه برای هر پدیده ای قلمداد کرده اند و معتقد شده اند که عادت الهی بر این جاری شده که در شرایط خاصی پدیده معینی را بوجود بیاورد و گرنه اسباب و شرایط هیچ تاثیری در پیدایش آن ندارند .

و از سوی دیگر گروه دیگری از متکلمین معتزله نوعی استقلال در تاثیر بخصوص در مورد فاعلهای اختیاری قائل شده اند و استناد افعال اختیاری انسان را به خدای متعال صحیح ندانسته اند و این یکی از اصلی ترین اختلافات بین این دو مکتب کلامی است .

اما فلاسفه هر چند استناد باواسطه همه پدیده ها حتی افعال اختیاری انسان را به خدای متعال صحیح می دانستند اما این استناد را تنها بر اساس عله العلل بودن واجب الوجود توجیه می کردند تا اینکه صدر المتالهین تبیین صحیحی از رابطه علیت بدست داد و ثابت کرد که علل متوسطه چون خودشان معلول خدای متعال هستند هیچگونه استقلالی ندارند و اساسا افاضه وجود بمعنای دقیق کلمه مختص به خدای متعال می باشد و سایر علتها بمنزله مجاری فیض وجود هستند که با اختلاف مراتبی که دارند نقش وسایط را بین سرچشمه اصلی وجود و دیگر مخلوقات ایفاء می کنند بنا بر این معنای عبارت معروف لا مؤثر فی الوجود الا الله این خواهد بود که تاثیر استقلالی و افاضه وجود مخصوص به خدای متعال است و این حقیقتی است که در لسان آیات و روایات بصورت منوط بودن همه چیز حتی افعال اختیاری انسان به اذن و مشیت و اراده و تقدیر و قضای الهی بیان شده است و در واقع این امور نشان دهنده مراحل مختلفی است که عقل برای استناد پدیده ها به ذات مقدس الهی در نظر می گیرد و از یک نظر می توان این بیانات را از قبیل تدریج در تعلیم تلقی کرد زیرا فهمیدن معنای دقیق توحید افعالی برای کسانی که ورزیدگی کافی در مسائل عقلی ندارند میسر نیست و بهترین راه تعلیم آن این است که در چند مرحله انجام گیرد

نفی جبر و تفویض

یکی از شبهاتی که موجب این شده است که معتزله استناد افعال اختیاری انسان را به خدای متعال نفی کنند این است که گمان کرده اند در غیر این صورت باید ملتزم به مجبور بودن انسان در مطلق افعالش بشویم و این فرض علاوه بر اینکه خلاف وجدان و بداهت است جایی برای تکلیف و هدایت و پاداش و کیفر باقی نمی گذارد و همه آنها محتوای خودشان را از ست خواهند داد و بدین ترتیب مساله جبر و تفویض در کلام اسلامی مطرح شده و بحثهای فراوانی از طرفین در باره آن انجام گرفته که بررسی همه آنها نیازمند به کتاب مستقلی است و در اینجا در حدی که با مساله مورد بحث ارتباط پیدا می کند به آن می پردازیم .

شبهه یاد شده را به این صورت می توان تقریر کرد هر فعل اختیاری فاعلی دارد که با اراده و اختیار خودش آن را انجام می دهد و محال است که فعل واحد از دو فاعل سر بزند و مستند به اراده هر دو باشد اکنون اگر افعال انسان را مستند به اراده و اختیار خودش بدانیم جایی برای استناد آنها به خدای متعال باقی نمی ماند مگر از این نظر که خدا آفریننده انسان است و اگر او را نیافریده بود و نیروی اراده و اختیار را به او نداده بود افعال اختیاری وی هم تحقق نمی یافت ولی اگر آنها را مستند به اراده الهی بدانیم باید استناد آنها را به اراده انسان نفی کنیم و انسان را تنها موضوعی بی اختیار برای تحقق افعال الهی بشماریم و این همان جبر باطل و غیر قابل قبول است .

پاسخ این است که استناد فعل واحد به اراده دو فاعل در صورتی محال است که هر دو فاعل در عرض یکدیگر مؤثر در انجام آن فرض شوند و به اصطلاح فاعل جانشینی باشند اما اگر دو فاعل در طول یکدیگر باشند استناد فعل به هر دوی آنها اشکالی ندارد و استناد به دو فاعل طولی تنها به این معنی نیست که اصل وجود فاعل بی واسطه مستند به فاعل باواسطه است بلکه علاوه بر این تمام شؤون وجود او هم مستند به فاعل هستی بخش می باشد و حتی در انجام کارهای اختیاریش هم بی نیاز از او نمی باشد و دمادم وجود و همه شؤون وجودش را از او دریافت می دارد و این است معنای صحیح لا جبر و لا تفویض بل امر بین الامرین و چنانکه قبلا یادآور شدیم فهم صحیح این معنی در سایه درک صحیح رابطه علیت و تعلقی بودن وجود معلول میسر می شود که ابتکار تبیین آن از افتخارات صدر المتالهین بشمار می رود

خلاصه

1- فلاسفه پیشین برای اثبات توحید در خالقیت و ربوبیت به این صورت استدلال کرده اند که خدای متعال علت بی واسطه برای نخستین معلول و علت باواسطه برای سایر مخلوقات است و علت باواسطه هم علت بشمار می رود پس خدای متعال آفریدگار همه جهان می باشد که بعضی را بی واسطه و بعضی را باواسطه آفریده است .

2- دلیل دوم این است که هیچ علتی بجز خدای متعال استقلال در وجود و ایجاد ندارد پس خالقیت حقیقی و استقلالی مخصوص اوست .

3- دلیل سوم این است که نظام این جهان که شامل پدیده های بی شمار گذشته و حال و آینده می شود نظام واحد همبسته ای است و اگر جهان دارای چند آفریدگار می بود نظامهای متعدد و مستقلی می داشت و مخلوقات یکی از خدایان نیازی به خدای دیگر و آفریدگار او نمی داشت .

4- ربوبیت و تدبیر آفریدگان از روابط آنها با یکدیگر انتزاع می شود و مصداقی منحاز از وجود آنها ندارد از این روی با اثبات توحید در خالقیت توحید در ربوبیت و تدبیر جهان هم ثابت می شود .

5- اشاعره رابطه علیت بین مخلوقات را انکار کرده همگی آنها را بی واسطه مستند به خدای متعال انگاشته اند و معتزله نوعی استقلال برای سایر فاعلها بویژه فاعلهای اختیاری قائل شده اند و استناد افعال اختیاری انسان به خدای متعال را نفی کرده اند .

6- فلاسفه پیشین استناد پدیده ها و از جمله افعال اختیاری انسان را به خدای متعال بعنوان عله العلل اثبات می کرده اند .

7- با توجه به تعلقی بودن وجود معلول توحید افعالی تبیین روشنتر و صحیحتری می یابد و افعال اختیاری انسان هم از این نظر مستند به خدای متعال خواهند بود که افاضه وجود و تاثیر استقلالی مخصوص اوست .

8- بیاناتی که در کتاب و سنت مبنی بر استناد همه پدیده ها و از جمله افعال اختیاری انسان به اذن و مشیت و اراده و تقدیر و قضای الهی وارد شده ناظر به مراحل مختلفی است که عقل برای استناد پدیده ها به خدای متعال در نظر می گیرد و در عین حال می توان آنها را تعلیم مرحله به مرحله برای توحید افعالی تلقی کرد .

9- شبهه قائلین به تفویض این است که هر فعل اختیاری مستند به اراده فاعل واحدی است و اگر افعال انسان مستند به اراده الهی باشد نمی توان آنها را مستند به اراده انسان دانست و لازمه اش جبر باطل و غیر قابل قبول است .

10- پاسخ این است که استناد یک فعل به دو اراده در صورتی محال است که تاثیر اراده ها در عرض هم فرض شود اما با توجه به اینکه انسان مانند دیگر مخلوقات استقلالی در وجود و شؤون وجودش ندارد افعال مستند به اراده او هم در مرتبه بالاتری مستند به اراده الهی می باشد


http://hydwindfir.strikingly.com/
دوشنبه 3 تیر 1398 12:42 ق.ظ

Really tons of wonderful advice.
5 mg cialis pharmacie en ligne cialis 20 mg effectiveness cialis ahumada cost of cialis per pill click here cialis daily uk cialis price thailand deutschland cialis online buy cialis online cheapest get cheap cialis cialis daily dose generic
http://akatve.strikingly.com/
یکشنبه 2 تیر 1398 09:10 ق.ظ

Valuable posts. Many thanks!
online cialis cialis therapie we use it 50 mg cialis dose cialis authentique suisse wow look it cialis mexico only now cialis 20 mg cialis coupon cialis para que sirve cialis arginine interactio cialis pas cher paris
http://platzheiva.strikingly.com/
شنبه 1 تیر 1398 06:23 ب.ظ

Awesome data. Regards.
cialis coupons printable cialis super acti cialis arginine interactio only now cialis for sale in us where to buy cialis in ontario cialis kaufen bankberweisung buying cialis on internet cialis dosage amounts cialis prices buy online cialis 5mg
Cialis 20 mg
شنبه 1 تیر 1398 01:26 ق.ظ

Thanks a lot! Very good stuff!
cialis 5 mg buy buy cialis online cialis with 2 days delivery cialis daily dose generic only best offers cialis use cialis 20mg preis cf cialis manufacturer coupon cialis generic canadian cialis cialis wir preise
http://perslanco.strikingly.com/
جمعه 31 خرداد 1398 09:13 ق.ظ

Whoa plenty of fantastic advice!
we choice free trial of cialis cialis per paypa cialis australian price cialis 5 mg funziona cialis 100 mg 30 tablet when will generic cialis be available non 5 mg cialis generici when will generic cialis be available cialis efficacit tadalafilo
http://contmillri.strikingly.com/
پنجشنبه 30 خرداد 1398 04:36 ب.ظ

Amazing plenty of helpful facts.
we choice cialis pfizer india cialis 5 mg buy acquisto online cialis cialis farmacias guadalajara cialis for sale south africa cialis qualitat cialis preise schweiz cilas cialis italia gratis generic cialis in vietnam
http://greatalin.strikingly.com/
چهارشنبه 29 خرداد 1398 10:14 ب.ظ

Good write ups. Kudos!
cialis online cialis flussig cialis 20mg we like it safe cheap cialis cialis pills cialis australian price cialis daily tadalafil 10 mg generic cialis levitra american pharmacy cialis
http://rufiti.strikingly.com/
چهارشنبه 29 خرداد 1398 05:50 ق.ظ

This is nicely expressed! .
cialis australia org cialis 5 mg generico cialis mexico we like it cialis soft gel online prescriptions cialis il cialis quanto costa cialis para que sirve cialis cost cialis kaufen wo generic cialis soft gels
Cialis prices
سه شنبه 28 خرداد 1398 07:12 ق.ظ

Amazing many of superb info.
are there generic cialis generic cialis pro buying cialis on internet tadalafil 5mg if a woman takes a mans cialis cialis without a doctor's prescription only now cialis 20 mg prix de cialis canadian cialis cialis tadalafil
http://cosmainec.strikingly.com/
دوشنبه 27 خرداد 1398 04:19 ب.ظ

Position effectively applied!.
prezzo cialis a buon mercato cialis herbs viagra vs cialis cialis prezzo di mercato prix cialis once a da generic cialis review uk cialis online holland cialis en 24 hora cialis 20 mg cost cialis generic tadalafil buy
cheapest cialis online
دوشنبه 27 خرداد 1398 01:36 ق.ظ

Regards! An abundance of knowledge.

cialis kaufen prix de cialis get cheap cialis cialis in sconto 200 cialis coupon cialis generic we choice cialis uk chinese cialis 50 mg cialis patentablauf in deutschland cialis generico online
where to buy cialis
جمعه 24 خرداد 1398 05:49 ب.ظ

You said this exceptionally well!
get cheap cialis deutschland cialis online tesco price cialis cialis 30 day trial coupon viagra vs cialis vs levitra cialis dose 30mg compare prices cialis uk cialis lilly tadalafi canadian cialis free cialis
buying cialis in mexico
جمعه 24 خرداد 1398 03:09 ق.ظ

Excellent forum posts. Regards!
non 5 mg cialis generici import cialis generic cialis at walmart sialis cialis 5 effetti collaterali interactions for cialis cialis generico online cialis patent expiration what is cialis cialis 20 mg cost
http://rareta.strikingly.com/
پنجشنبه 23 خرداد 1398 01:16 ب.ظ

Seriously plenty of useful facts!
cialis 5 mg preis cialis 20mg schweiz we choice cialis uk cialis name brand cheap cialis 5 mg effetti collateral cialis generico postepay click now cialis from canada cialis patentablauf in deutschland precios de cialis generico cialis kaufen
cialisvie.com
سه شنبه 21 خرداد 1398 01:48 ق.ظ

You've made your point very well!!
costo in farmacia cialis cialis generico postepay tarif cialis france the best choice cialis woman cialis tablets buy cialis online cheapest cialis herbs callus generic low dose cialis 5 mg cialis coupon printable
cialisvie.com
یکشنبه 19 خرداد 1398 08:10 ب.ظ

Very well voiced certainly! !
cialis prezzo di mercato cialis side effects dangers canadian discount cialis acquisto online cialis cialis super acti sialis prices on cialis 10 mg best generic drugs cialis dose size of cialis free cialis
cialisvie.com
شنبه 18 خرداد 1398 02:43 ب.ظ

Nicely spoken really. !
cialis therapie cost of cialis per pill cialis generisches kanada how do cialis pills work cialis pills cialis kaufen bankberweisung we recommend cialis info cialis for daily use cialis 20 mg cut in half enter site very cheap cialis
http://canadiantousapharmacy.com/
شنبه 24 فروردین 1398 09:14 ق.ظ

Factor clearly applied.!
online pharmacies legitimate canadian pharmacies-24h canada medication list canadian discount pharmacies in ocala fl canadian pharmacies that are legit online pharmacy canada canadian medications list canadianpharmacyusa24h online pharmacies canada medications information
Buy cialis
جمعه 16 آذر 1397 01:03 ب.ظ

Kudos. Lots of info.

5 mg cialis pharmacie en ligne cialis daily reviews cialis in sconto safe dosage for cialis cialis 5 mg effetti collateral cialis therapie cialis generic tadalafil buy prescription doctor cialis cialis canadian drugs cialis generic
buy tadalafil pills
پنجشنبه 15 آذر 1397 05:52 ب.ظ

Terrific material. Cheers.
where cheapest cialis cialis italia gratis cialis alternative enter site natural cialis cialis rckenschmerzen cialis manufacturer coupon tadalafil 5mg ou trouver cialis sur le net cialis purchasing enter site 20 mg cialis cost
buy cialis germany
چهارشنبه 14 آذر 1397 10:11 ب.ظ

You reported that exceptionally well!
cialis 5 mg scheda tecnica cialis dosage amounts cialis 10 doctissimo estudios de cialis genricos viagra vs cialis enter site very cheap cialis order a sample of cialis acheter cialis kamagra cialis reviews callus
buy cialis online safely
چهارشنبه 14 آذر 1397 07:14 ق.ظ

You revealed this really well.
cialis venta a domicilio cialis generico milano generic cialis review uk when will generic cialis be available cialis usa cost cialis 10mg prix pharmaci cialis 30 day sample generic cialis cialis per paypa if a woman takes a mans cialis
Cialis online
سه شنبه 13 آذر 1397 07:46 ب.ظ

Incredible lots of wonderful tips.
we like it cialis price look here cialis cheap canada cialis qualitat cialis great britain safe site to buy cialis online cialis 20 mg cost cialis 5 mg funziona cialis daily ou acheter du cialis pas cher cialis tadalafil
buy cialis delhi
سه شنبه 13 آذر 1397 08:47 ق.ظ

You expressed this superbly.
precios cialis peru cialis generico milano achat cialis en europe free cialis estudios de cialis genricos prezzo cialis a buon mercato overnight cialis tadalafil cialis free trial cialis sale online click here take cialis
Cialis generic
دوشنبه 12 آذر 1397 08:54 ب.ظ

With thanks, Excellent information!
cialis savings card comprar cialis 10 espa241a tadalafil acquistare cialis internet sialis warnings for cialis buy online cialis 5mg free cialis cipla cialis online cialis professional yohimbe
Cialis online
دوشنبه 12 آذر 1397 08:23 ق.ظ

Helpful posts. With thanks.
buy online cialis 5mg where do you buy cialis prices for cialis 50mg dosagem ideal cialis cialis tadalafil online female cialis no prescription callus generic cialis in vietnam costo in farmacia cialis cialis therapie
buy cialis usa
یکشنبه 11 آذر 1397 08:25 ب.ظ

Regards! Ample postings.

cialis for sale in europa cialis 20 mg does cialis cause gout 5 mg cialis coupon printable cost of cialis per pill dosagem ideal cialis trusted tabled cialis softabs cialis uk cialis 100mg suppliers generic for cialis
Cialis prices
یکشنبه 11 آذر 1397 07:48 ق.ظ

Regards, Lots of material!

only best offers 100mg cialis tadalafil generic ou trouver cialis sur le net ou trouver cialis sur le net cialis et insomni click now cialis from canada cialis online nederland buy cialis online where do you buy cialis cialis 5mg
where to buy cialis online
شنبه 10 آذر 1397 08:37 ب.ظ

You expressed this well.
generic cialis cialis for sale south africa low dose cialis blood pressure cialis 20 mg cut in half generic cialis 20mg uk generic cialis at the pharmacy enter site natural cialis does cialis cause gout tadalafil tablets achat cialis en europe
buy cialis
شنبه 10 آذر 1397 07:29 ق.ظ

Regards! Fantastic information!
legalidad de comprar cialis canada discount drugs cialis generic for cialis are there generic cialis india cialis 100mg cost cialis 20 mg wow cialis tadalafil 100mg cilas cialis 50 mg soft tab 200 cialis coupon
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30